De Randen van de Nacht – Chorus ex Machina

Het Huygens Vocaal Ensemble combineert in zijn volgende programma eigentijdse geluidskunst met live performances: koormuziek wordt ingebed in een theatrale voorstelling waarin geluid, ruimte en tijd centraal staan. Het programma zal te horen en te zien zijn in een tweetal uitvoeringen. Vrijdag 17 september 2010 in de Broerenkerk in Zwolle en zaterdag 18 september 2010 in de Bergkerk in Deventer.

Het concept is ontstaan nadat we met een groep mensen na afloop van een concert ‘nadoolden’ in Broerenkerk in Zwolle. De relatieve stilte en duisternis creëerden een sfeer waarin vertrouwde geluiden op een andere manier beleefd werden. Voortbordurend op ons programma ‘What dreams may come’, waarin ruimtelijkheid en licht een belangrijke rol speelden, ontstond het idee voor een nachtconcert. We zijn aan de slag gegaan met een wat ouder idee waarin we een samenspel tussen een reëel en een virtueel koor voor ogen hadden. Al zoekende heeft het programma ‘De Randen van de Nacht – Chorus ex Machina’ vorm gekregen.

Concept

Koormuziek is al vele eeuwen oud. Valt er dan nog een compositie te maken die iets volkomen nieuws toevoegt aan het repertoire? Of zijn wij nu aan de grenzen van onze mogelijkheden gekomen? Hedendaagse techniek kan helpen om deze grenzen te slechten. Synthesizer en computers creëren middels morphing en tweeking* een nieuwe wereld waarin de zanger zichzelf kan ontstijgen, misschien zelfs overstijgen, in een elektronische (r)evolutie. Er zijn geen grenzen meer aan de omvang van de stem, de kleur, de dynamiek, het uithoudingsvermogen en het aantal van de zangers - 'chorus ex machina'.

Dirigent Tijssen laat zijn koor aansluiten bij de computer en laat horen hoe koormuziek een totaal nieuwe dimensie kan krijgen. Zo gaan koor en dirigent op zoek naar het zingend onuitspreekbare, het technisch onlogische en het muzikaal onmeetbare. Door bijvoorbeeld werken uit de 16e eeuw in te leiden c.q. te begeleiden met synthetische geluiden wordt een nieuw kader gecreëerd waarbinnen vocale polyfonie tot leven komt.

Door het programma heen worden bijzondere werken geprogrammeerd in een mix van hedendaagse en oude muziek. Er wordt vocaal geïmproviseerd en het koor zal ook virtueel tot leven komen. De composities worden met elkaar verbonden door elektronische interludes - collages van melodieën, geluiden en elektronische effecten.

Bij het kiezen van de vocale werken is het idee van een nachtelijke reis de rode draad geweest: van nachtmis naar nachtleven. Behalve twee theatrale uitvoeringen op 17 en 18 september, zal het programma twee maal in concertante uitvoering te horen zijn op 13 november. Het programma zal voor deze gelegenheid worden uitgebreid met enkele werken die op het Argentijnse festival 'Cantapueblo' zijn uitgevoerd. Huygens Vocaal Ensemble is van 22 oktober t/m 9 november te gast op dit festival in Mendoza - Argentinie.

Concerten:

vrijdagag 17 september, 22.00u Broerenkerk Zwolle
zaterdag 18 september, 22.00u Bergkerk Deventer
zaterdag 13 november, 16.00u Lutherse kerk Kampen (festival programma)
zaterdag 13 november, 20.00u Hervormde kerk, Dalfsen (festival programma)

Toegangsprijs € 15,- (avondkassa) / € 12,- (voorverkoop via de website) / koorleden € 10,- / Studenten € 7,50 / jongeren tot 18 gratis reserveer hier kaarten

'De randen van de nacht' is mede mogelijk gemaakt door het Fonds voor Cultuurparticipatie.

programma

Leidraad bij het kiezen van de vocale werken is een nachtelijke reis geweest. Vanuit de roerige wereld naar nachtmis naar nachtleven. Hieronder en schets.

Vanuit de constante geluidenstroom (vliegtuigen / verkeer / winkelcentra) van het alledaagse leven komt de wereld tot rust met meer natuurlijker geluiden – zingende vogels in het laatste daglicht. Singers Childhood van Veljo Tormis (1930) laat horen hoe de natuur ons inspiratie gaf en ons leerde te zingen.

We maken we een reis terug in de tijd naar het begin van de 16e eeuw. De constante geluidenstroom vervaagt in een monotoner geluid waarin één toon overheerst. Deze toon vormt de basis voor een, in gregoriaanse stijl, geïmproviseerd Kyrie – deze improvisatie loopt over in een meerstemmig Christe eleison van Cristobal de Morales (1500 – 1553) en keert terug naar het geïmproviseerd kyrie.

Na het kyrie klinken klokken (in de 16e eeuw de enige ver klinkende klanken naast natuurgeluiden).

Deze klokken worden in de compositie ‘Nocturne’ van Kenneth Leighton (1929 – 1988) vocaal verklankt door de vrouwenstemmen – de klok slaat 12 maal. Verder zijn in deze compositie de typische klanken van de nacht te horen (krekels, krolse katten, nachtegaal).

De avond: het moment voor enige reflectie, we zijn met onze gedachten op andere plaatsen. Trinidad, Tobago, Mississippi. De Geographical fugue van Ernst Toch (1887 – 1964). In een gesproken fuga worden vele plaatsen op onze aardbol aangehaald. In deze fuga wordt de polyfonie gestalte gegeven niet middels melodieën, maar door ritme en dynamiek. (een voorproefje op de rap in het laatste werk)

Deze nacht geeft ook de liefde de ruimte. Er klinkt een Madrigaal van Claudio Monteverdi (1567 - 1643) uit zijn 4e bundel Madrigalen. In dit 4 stemmige madrigaal zoekt een jongeling wanhopig de genegenheid van zijn droomprinses.

Helaas geen succes .. de liefde blijft onbeantwoord. Maar Madrigal van Pteris Vasks (1946) schudt deze teleurstelling af. ‘roerige oceanen komen tot rust, bergen zullen vervlakken, maar ik…, ik zal fier blijven staan’. Met opgeheven hoofd storten we ons in het nachtleven.

Wanapaq Taki van de Argentijn Eduardo Alonso-Crespo (1956) lijdt ons het nachtleven binnen. Het werk begint aanvankelijk rustig maar ontspint zich tot een vurige dans en vormt een prachtige inleiding op het laatste werk in dit programma.

Tot slot klinkt Bomba é - een koorwerk van de pop / jazz muzikant Ángel Cuco Peña (1948) uit Puerto Rico. Het koorwerk combineert Jazz akkoorden / handgeklapte en voetgestampte ritmes met traditionelere vocale lijnen. Hoogtepunt vormt een 2 minuten durende rap met koorbegeleiding. We storten ons volledig in het Nachtleven.

Het Huygens Vocaal Ensemble wordt financieel ondersteund door: